Ўз O'z Ру En

Ички Қўшинлар ва Ички ишлар органларининг ташкил этилиши ва ривожланиши ўзига хос бир жараённи ташкил этади. Ички қўшинларнинг жиноятчиликка қарши кураш ва жамоат тартибини сақлашга бағишланган фаолияти давомида соҳа ривожи учун минглаб ҳарбийлар ҳатто ўз жонларини ҳам аямаганлар.

Ўтган даврлар мобайнида ҳар бир авлод бу ишда соҳа ривожида ўчмас из қолдирган.

Ўзбекистонда Ички қўшинлар фаолияти айнан 1918 йилга бориб тақалади ва унда дастлаб Александр Николаевич Мальков номи ёдга олинади. Айнан у Туркистон Республикаси Ички ишларининг биринчи халқ комиссари этиб сайланган ва  жиноятчиликка, бандитизмга қарши курашда ўзбек органлари фаолиятининг асосини яратди. А.Н.Мальков ўзбек тилида равон гапирар, миллий урф-одат ва қадриятларга ҳурмат билан қарарди. Унинг ҳаёти 1919 йилда фожиали якун топди. 1918 йилда Қўқон шаҳридаги нашриётда ишлаган Акбар Исломов Мальковнинг ўринбосари этиб тайинланган эди. 1940 йилда эса у репрессия қурбони бўлган.

1918 йил 29 январда Туркистон ўлкаси Халқ комиссарлари советининг “Захира кадрларини тайёрлаш ва милицияни ташкил этиш тўғрисида”ги 17-сонли буйруғи эълон қилинди ва буйруқни бажариш фуқаролик-маъмурияти комиссарига юклатилди. Жамоат тартибини сақлаш учун нафақат ҳарбий қисмлар, балки қоровул хизматини олиб борувчи аскарлар ҳам жалб қилинди. Улар халқ мол-мулкини ҳимоя қилиш, жамоат тартибини сақлаш, шаҳарларда тартиб-интизомни таъминлаш, марказий кўчалар ва чорраҳаларни кузатиш ишларини амалга оширганлар.

Ички Қўшинларга тегишли ҳарбий қисмлар фуқаролар уруши даврида, кейинчалик, халқ хўжалигини тиклаш, Туркистон Республикасини рақиблар билан курашида, давлат мулкини сақлашда, тартиб-интизомни таъминлашда, фуқароларнинг хавфсизлигини, шахсий мол-мулкини ҳимоя қилишда, марказий органлар директиваларини ҳамда давлат томонидан қўйилган турли вазифаларни бажаришда  катта ёрдам берганлар.

1925-27 йилларда Ўзбекистон СССР биринчи Ички ишлар вазири Йўлдош Бобожонов ҳамда Ички ишлар халқ комитети раиси Бобобек Мавлянбеков, Ўзбекистон Ички ишлар органлари ва Ички қўшинлари фаолияти ривожи учун самарали ишларни амалга оширганлар.

Совет Иттифоқида оммавий тартибсизликларни олдини олиш мақсадида 1934 августда Ички қўшинлар таркибидаги Қоровул қўшинлар сони 20 мингга кўпайтирилди. Бу даврда қоровул дивизиялари бошқармалари Москва, Харьков, Самара шаҳарларига қоровул дивизиялари, Ростов, Ленинград ва, шу жумладан, Тошкент шаҳрида қоровул қўшинларининг алоҳида бошқарув бригадалари жойлаштирилди.

Ички қўшинлар урушдан олдинги ва урушдан кейинги йилларда жанговар хизматларини адо этганлар, иккинчи жаҳон урушида эса қўлларига қурол олиб фронтларда жанг қилганлар. Урушдан кейин миллатчи тўдалар, фашистлар билан тил бириктирган ватанфурушлар билан қаттиқ курашганлар.

Бу даврда Сирожиддинов Б.Х., Чекмарёв А.М., Иванов С.К., Цицилин Н.В., Еветигниев А.И., Шпак Ф.К., Джураев А.У. ва бошқа кўплаб фахрийлар фаол иштирок этиб юксак вазифани шарафли адо этишган.

1938 йил 20 апрелда Ички ишлар халқ комиссарлиги (НКВД)нинг таркибига 28800 нафар қоровул қўшинлари киритилди.

1939 йил 2 апрелда Чегара ва Ички қўшинлар бош бошқармасида НКВД таркибида олтита алоҳида тузилма (чегара қўшинлари, темир йўл иншоотларини қўриқлаш, алоҳида аҳамиятга эга саноат корхоналарини қўриқлаш, қоровул қўшинлари, ҳарбий таъминот, ҳарбий қурилиш марказий бошқармалари) ташкил этилди.

1939 йил 1 сентябрда “Умумҳарбий мажбурият тўғрисида”ги Қонун қабул қилиниб, унда биринчи марта Ички қўшинлар СССР Қуролли Кучларининг таркибий қисми эканлиги белгилаб қўйилди.

1939 йил 20 ноябрда НКВД буйруғи билан тасдиқланган “Қоровул қўшинлари ҳақида”ги Қоидаларда Ички қўшинларга уруш вақтларда қоровуллик ва ҳарбий асирларни қўриқлаш вазифаси юклатилди.

Иккинчи жаҳон уруши йилларида Ички қўшинлар қуйидаги вазифаларни бажарган:

- ҳарбий ҳаракатларда иштирок этиш;

- қоровулликни ташкил қилиш;

- ҳарбий асирларни қўриқлаш;

- эшелонлар, қамалдагилар, алоҳида аҳамиятли объектларни қўриқлаш;

- оммавий тартибсизликларни олдини олиш;

- озод этилган шаҳарларда гарнизон xизматини ташкил этиш;

- xоинларни қўлга олишда ёрдам бериш;

- жамоат тартибини сақлашдан иборат бўлган.

Ички қўшинлардан аҳолини оммавий кўчиришда ҳам фойдаланилган.

1943 йил 1 февралда НКВД қўшинлари таркибида 6 дивизия қайта номланиб Ички қўшинлар ҳисобига тўлдирилди. Дивизиялар ҳудудлар бўйича шакллантирилган бўлиб чегара қўшинлари Узоқ Шарқдаги Байкал бўйи ва Ўрта Осиё дивизиясини ташкил этган. НКВД уруш давомида ўз таркибидан ҳаракатдаги армия учун 29 та дивизияни таъминлаб берган. Ҳарбий ҳаракатларда НКВД таркибидан жами 53 та дивизия ва 21 бригада иштирок этган.

Иккинчи жаҳон урушида Ички қўшинлар таркибида Ўзбекистонлик ҳарбий хизматчилар ҳам бўлиб, улар қуйидаги жангларда муносиб иштирок этишган.

  1. НКВД таркибидаги Ички қўшинлардан тузилган 1-мотоўқчи дивизия таркибида – Москва учун жангда
  2. НКВД таркибидаги Ички қўшинлардан тузилган 2-мотоўқчи дивизия таркибида – Москва учун жангда
  3. НКВД Ички қўшинларнинг 21-мотоўқчи дивизияси таркибида – Ленинград мудофаасида
  4. НКВД Ички қўшинларнинг 10-ўқчи дивизияси таркибида – Сталинград жангида
  5. НКВД Ички қўшинларнинг 12-ўқчи дивизияси таркибида – Кавказдаги жангларда
  6. НКВД Ички қўшинларнинг 290-алоҳида ўқчи полки таркибида – Новороссийкийдаги операцияда
  7. НКВД Ички қўшинларнинг 287-ўқчи ўқчи полки Воронеж мудофаасида алоҳида қаҳрамонлик кўрсатган.

Ички қўшинлар Иккинчи жаҳон урушида душманнинг 217974 та солдат ва офицерларини йўқ қилган ёки асирга олган.

Ички қўшинлар Иккинчи жаҳон урушида душманнинг

- 377 танкини;

- 40 та самолётини;

- 45 та бронемашинасини;

- 241 та автомобилини;

- 656 та қуролларини;

- 525 та миномётини;

- 554 та пулемётини ва бошқа кўплаб техника ва қуролларини эгаллаб олган ҳамда йўқ қилган.

Иккинчи жаҳон урушида иштирок этган Ички қўшинлар сафидан 267 нафари Совет Иттифоқи Қаҳрамони унвонига сазовор бўлган.

Урушдан кейинги 70-80-йиллар охирида Ички қўшинларни такомиллаштириш, бажариладиган вазифа ҳажмига кўра қисм ва бўлинмалар фаолиятини тўлиқ мослаштириш ишлари олиб борилди.

Қўшинларни самарали ва ҳар томонлама бошқариш тизими яхшиланди, шахсий таркиб жанговар-хизмат фаолиятини, таълим-тарбиясини олдиндан режалаштириш ишлари амалга оширилди, хизмат ҳужжатларини сифат нуқтаи назаридан такомиллаштирилди.

Бу даврда Булучев С.Н., Соколовский Е.С., Силантьев, Дюгаев, Осенин, Чурсинов ва бошқа ҳарбий хизматчилар ўзларининг катта ҳиссаларини қўшдилар.

Қисмлар шахсий таркиби Ўзбекистон саноатини ташкил этиш ва тиклаш ишларида, ишлаб чиқариш объектларида, махсус таркибни қўриқлаш вазифаларини бажаришда, шунингдек халқ-хўжалиги объектларини, Навоий, Учқудуқ, Зарафшон, Қарши, Бекобод, Чирчиқ, Қоровулбозор каби янги шаҳарларни қуриш ишларида бевосита қатнашдилар.

Ўзбекистон Республикасининг 1991 йил 31 августдаги “Ўзбекистон Республикасининг давлат мустақиллиги асослари тўғрисида”ги Қонунига мувофиқ, Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 1992 йил 23 январдаги 29-сон Қарори билан давлат суверенитети, фуқароларнинг конституциявий ҳуқуқ ва эркинликлари ҳамда Ўзбекистон Республикасининг ҳудудий яxлитлигини ҳимоя қилиш мақсадида Ўзбекистон Республикаси Ички ишлар вазирлигининг 3408-сон ҳарбий қисми негизида Миллий гвардия бригадаси ташкил этилиб, мамлакат Мудофаа ишлари вазирлиги тасарруфига берилди.

Ўзбекистон Республикаси Президентининг 1991 йил 10 сентябрь кунидаги ПФ-245-сон Фармонига кўра Ўзбекистон Республикаси Мудофаа вазири айни вақтда Миллий гвардия қўмондони этиб тайинланиши белгиланган.

Ўзбекистон Республикаси Президентининг 1992 йил 10 январдаги ПФ-318-сонли Фармонига асосан СССР Ички ишлар вазирлиги Ички Қўшинларининг Ўзбекистон Республикаси ҳудудида жойлашган қўшилмалари, алоҳида қисмлари ва бўлинмалари Ўзбекистон Республикасининг юрисдикциясига олинган ва республика Ички ишлар вазирлиги тасарруфига ўтказилди. Улар негизида Ўзбекистон Республикаси Ички ишлар вазирлиги ички қўшинлари қўшилмаси ташкил этилди. Шунга асосан 1992 йил 10 январь Ўзбекистон Республикаси Ички ишлар вазирлиги Ички Қўшинлар ташкил топган кун ҳисобланади.

Мазкур Фармонга асосан СССР Ички ишлар вазирлиги ички қўшинларининг Тошкентдаги олий ҳарбий-техника билим юрти Ўзбекистон Республикаси Ички ишлар вазирлиги қарамоғига ўтказилган.

1992 йил 1 февралда 88-соқчи дивизияси Ўзбекистон Республикаси Ички ишлар вазирлиги Ички Қўшинлар бошқармасига айлантирилди.

1995 йил 21 январда Ўзбекистон Республикаси Президентининг ёрлиғига асосан Ўзбекистон Республикаси Миллий гвардияси 1-бригадасига Ўзбекистон Республикаси Мудофаа вазири томонидан тантанали равишда Ўзбекистон Республикасининг Қуролли Кучлари ҳарбий қисмнинг ҳарбий шараф, матонат ва шон-шуҳратнинг рамзи бўлган “Жанговар байроқ” топширилди.

Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 1999 йил 20 июлдаги 354-82, 354-83-сонли “Ўзбекистон Республикаси Ички ишлар вазирлиги Ички қўшинлар фаолиятини такомиллаштириш тўғрисида”ги Қарорига асосан Ички Қўшинлар бошқармаси Ўзбекистон Республикаси Ички ишлар вазирлиги Ички Қўшинлар бош бошқармасига айлантирилди.

1999 йил Ички қўшинларни ислоҳ қилиш йили бўлди, унда барча бирлашма ва қисмлар шахсий таркибининг жанговар-хизмат фаолияти такомиллаштирилди. Мазкур ислоҳотлар уч босқичда олиб борилди.

Биринчи босқичда Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 1999 йил 6 апрелдаги № 158-37-сонли Қарорига асосан, Ўзбекистон Республикаси Ички қўшинлар Бошқармаси базасида Ўзбекистон Республикаси Ички ишлар вазирлиги Бош Бошқармаси ва Қоровул қўшинлари ташкил топди. Илгариги тезкор милиция қисмлари ва бирлашмалари базасида Махсус вазифаларни бажарувчи бригада ташкил этилди. Конвой қўшилмалари, қисмлар ва бўлинмалар Ички қўшинлар таркибидан чиқарилди.

Иккинчи босқичда Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 1999 йил апрель ойидаги Қарорига мувофиқ, Ўзбекистон Республикаси Ички ишлар вазирлиги Ички қўшинлар Махсус вазифаларни бажарувчи бўлинмаси махсус жанговар отрядга айлантирилди.

Учинчи босқич Ички қўшинлар тарихидаги ҳал қилувчи босқич бўлиб, Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг  1999 йил июль ойидаги қарори ижроси бўйича Ички қўшинлар таркибидаги Махсус вазифаларни бажарувчи жанговар бригада базасида Тезкор ҳаракатланувчи махсус Корпус (ТҲМК) ташкил этилди. Ушбу Корпус Қарши, Жиззах, Фарғона махсус бригадалари, шунингдек, Тошкент, Нукус, Урганч алоҳида махсус жанговар батальонлари таркибидан иборат бўлди.

Ички Қўшинлар таркибида 6-алоҳида қўриқлаш бригадаси Мудофаа Вазирлигига берилди. Бундан ташқари, бу бригада базасидан ва Ўзбекистон Республикаси Ички ишлар вазирлиги Ички Қўшинлар алоҳида аҳамиятли объектларни қўриқлаш бўйича бригада таркибидан 2 бригада тузилди ҳамда Ўзбекистон Республикаси Ички ишлар вазирлиги Ички қўшинлар бош бошқармасида ўта муҳим объектларни қўриқлаш бўйича Бошқарма ташкил этилди.

Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 1999 йил 4 ноябрдаги № 489-114-сонли Қарорига мувофиқ Ички қўшинлар Фарғона вилоятининг Бўстон, Водил ва Палман аҳоли яшаш пунктлари ҳисобига қўшимча учта алоҳида тезкор вазифани бажарувчи отрядлардан таркиб топди.

1999-2005 йилларда Ички ишлар вазирлиги Ички Қўшинлар таркибида Тезкор ҳаракатланувчи махсус Корпус фаолият юритди.

2005 йилдан 2016 йил май ойигача Ўзбекистон Республикаси Мудофаа Вазирлиги таркибида 54178-ҳарбий қисм негизида Терроризмга қарши кураш олиб бориш Корпуси фаолият олиб борди.

2016 йил майдан 2017 йил апрелгача Ўзбекистон Республикаси Мудофаа Вазирлиги таркибида 54178-ҳарбий қисм негизида ички вазифалар қўшинлари фаолият юритди.

2017 йил апрелдан – 2017 йил августгача Ўзбекистон Республикаси Ички ишлар вазирлиги таркибида 7320-ҳарбий қисм негизида Ички вазифаларни бажариш Корпуси фаолият олиб борди.

2017 йил 4 августда Ўзбекистон Республикаси Президентининг Фармонига кўра, Ўзбекистон Республикаси ҳудудий яxлитлиги ва давлат суверенитетини ҳимоя қилиш, фуқароларнинг Конституцион ҳуқуқ ва эркинликларини таъминлаш мақсадида 68461-ҳарбий қисм негизида (Тезкор ҳаракатланувчи махсус Корпус асосида) Ўзбекистон Республикаси Миллий гвардияси ташкил этилди.

Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2017 йил 4 августдаги Фармонига асосан, Тошкент олий ҳарбий-техника билим юрти Ўзбекистон Республикаси Миллий гвардияси тасарруфига ўтказилди ва Ўзбекистон Республикаси Миллий гвардияси Ҳарбий-техник институти деб номланди.

2018 йил февралда Тезкор ҳаракатланувчи махсус Корпус тугатилди. Унинг таркибий бўлинмалари Миллий гвардия таркибида қолди.

Бугунги кунда Ўзбекистон Республикаси Миллий гвардияси мамлакатимиз Қуролли Кучлари таркибидаги махсус қўшин тури ҳисобланади.

Ўзбекистон Республикаси Миллий гвардиясининг асосий вазифалари қуйидагилардан иборат:

- шаҳарлар ва аҳоли пунктларида жамоат тартиби ва хавфсизликнинг сақланишини таъминлашда кўмаклашиш;

- давлат аҳамиятига эга объектлар, ҳаётий муҳим объектлар, хорижий давлатларнинг дипломатик, консуллик ва бошқа ваколатхоналари ҳамда жисмоний ва юридик шахсларнинг мол-мулкини қўриқлаш ва ҳимоя қилиш;

- терроризм ва экстремизм ҳаракатларининг олдини олишда иштирок этиш;

- мамлакатнинг ҳудудий яхлитлиги ва мудофаасини таъминлашда иштирок этиш;

- табиий ва техноген хусусиятга эга бўлган фавқулодда вазиятларнинг оқибатларини бартараф этишда кўмаклашиш;

- хорижий давлатларнинг расмий вакилларини кутиб олиш ва кузатишда юксак даражадаги маросим тадбирларини таъминлаш.

2019 йил январь ойида Ички ишлар вазирлиги Қўриқлаш бош бошқармаси Ички ишлар вазирлиги тасарруфидан чиқарилиб, мамлакат Миллий гвардияси таркибига ўтказилди.

Ўзбекистон Республикаси Миллий гвардияси Қўриқлаш бош бошқармаси жисмоний ва юридик шахсларнинг мол-мулкини қуйидаги хизмат турлари орқали ишончли қўриқланишини таъминлайди:

- техник қўриқлаш марказлари иштирокида;

- саф бўлинмалари ёрдамида;

- ҳарбийлаштирилган соқчилик бўлинмалари орқали;

- қоровул бўлинмалари иштирокида;

- ташвиш тугмалари ёрдамида;

- кўп қаватли уйлардаги хонадонларни ёнғиндан огоҳлантирувчи сигнализация воситалари орқали қўриқлаш;

- кириб-чиқиш назорати ва бошқарув қурилмалари билан ишлаш;

- кабелли коллекторлар ва магистраллар қурилмаларини қўриқлаш;

- узоқ масофалардан аниқлайдиган қурилмалар ёрдамида объектларни қўриқлаш;

- телефон алоқаси мавжуд бўлмаган жойларда GSM уяли алоқа каналлари орқали қўриқлашни амалга оширади.

Ҳозирги кунда Миллий гвардия бўлинмаларини замонавий қурол-яроғ турлари ва бронетехника билан жиҳозлаш жараёни жадал давом этмоқда, шахсий таркибни махсус ҳарбий тайёрлаш жараёни такомиллашмоқда. Шу билан бирга мамлакатнинг миллий манфаатларига қарши ҳаракатлар ва таҳдидларга қарши курашишнинг барвақт олдини олувчи тизимни шакллантириш учун мамлакат хавфсизлигига таҳдидларни таҳлил қилиш ва прогнозлаш борасидаги ишлар йўлга қўйилган.

ЎЗБЕКИСТОН РЕСПУБЛИКАСИ МИЛЛИЙ ГВАРДИЯСИ ҚЎМОНДОНЛАРИ:

 2017-2020 й.й. – генерал-полковник Ташматов Б.Х.

 2020 йилдан – генерал-майор Джураев Р.М.

 

Белгиланган матнни тинглаш учун қуйидаги тугмани босинг Powered by GSpeech